Sau nhiều năm nằm trên giấy, cầu Cần Giờ và Cát Lái được khởi động, kỳ vọng xóa thế "lụy phà", khơi thông hai hướng phát triển chiến lược phía nam và đông TP HCM.
Ngày 15/1, TP HCM và Đồng Nai đồng loạt động thổ hai dự án giao thông trọng điểm là cầu Cần Giờ và cầu Cát Lái, sau khi được thông qua chủ trương đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP). Đây được xem là bước ngoặt với hai công trình từng được ấp ủ hàng chục năm nhưng nhiều lần trì hoãn.
Nằm ở phía nam TP HCM, cầu Cần Giờ được Thủ tướng chấp thuận bổ sung vào quy hoạch giao thông thành phố từ tháng 5/2017, song ý tưởng xây cầu đã hình thành trước đó nhiều năm, gắn với định hướng mở rộng không gian đô thị ra hướng biển.
Phà Bình Khánh chở khách sang Cần Giờ, tháng 1/2026. Ảnh: Giang Anh
Hơn 4 thập kỷ trước, huyện Duyên Hải (nay là Cần Giờ - diện tích hơn 600 km2) sáp nhập vào TP HCM, trở thành địa phương duy nhất của thành phố giáp biển. Tuy nhiên, giao thông khi đó gần như phụ thuộc hoàn toàn vào đường thủy. Ông Lê Hồng Mai, nguyên Trưởng phòng Kế hoạch - Đầu tư Sở Giao thông Vận tải TP HCM (nay là Sở Xây dựng), cho biết mỗi chuyến đi từ nội đô xuống Cần Giờ mất gần nửa ngày, chưa kể thời tiết xấu.
Để cải thiện giao thông, năm 1986, tuyến Nhà Bè - Duyên Hải (nay là đường Rừng Sác) hoàn thành, mở ra trục đường bộ huyết mạch đầu tiên cho khu vực. Tuy nhiên, tuyến này vẫn bị chia cắt với nội thành bởi sông Soài Rạp, khiến người dân tiếp tục phụ thuộc phà Bình Khánh suốt hàng chục năm.
Sau khi được đưa vào quy hoạch năm 2017, dự án bắt đầu có cơ sở pháp lý nhưng vẫn loay hoay lựa chọn hình thức đầu tư. Chỉ khi TP HCM áp dụng cơ chế mới và triển khai theo hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao), cầu Cần Giờ mới được đánh giá đủ điều kiện thực hiện.
Theo phương án được duyệt, cầu dài 6,3 km, trong đó cầu chính vượt sông Soài Rạp gần 3 km, quy mô 6 làn xe, tổng vốn hơn 13.200 tỷ đồng, do Masterise đề xuất đầu tư. Công trình kết nối trực tiếp khu vực Nhà Bè với Cần Giờ, dự kiến hoàn thành năm 2029.
Phối cảnh cầu Cần Giờ. Ảnh: Masterise
Phó chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Công Vinh nhận định cầu không chỉ phục vụ giao thông mà còn là biểu tượng kiến trúc mới của thành phố. Khi hoàn thành, thời gian từ trung tâm TP HCM đến Cần Giờ giảm còn 40-50 phút thay vì gần 2 giờ như hiện nay.
Cầu đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Cần Giờ đang triển khai khu đô thị biển 2.870 ha và định hướng mở tuyến vượt biển dài hơn 14 km sang Vũng Tàu trong tương lai. Khi các dự án triển khai đồng bộ, khu vực Cần Giờ được kỳ vọng trở thành trục động lực quan trọng, mở rộng không gian phát triển của TP HCM về phía biển.
Ở phía đông, kế hoạch xây cầu Cát Lái từ lâu được xem là lời giải cho tình trạng quá tải tại bến phà nối TP HCM với Nhơn Trạch (Đồng Nai). Mỗi ngày, hàng chục nghìn lượt xe phải chờ phà hoặc chạy vòng theo quốc lộ 51 và cao tốc Long Thành - Dầu Giây.
Việc thiếu cầu nối trực tiếp cũng khiến việc vận chuyển hàng hóa từ Nhơn Trạch qua cảng Cát Lái hoặc sang Cái Mép - Thị Vải bị kéo dài, phát sinh chi phí và áp lực giao thông lên xa lộ Hà Nội. Ngoài ùn tắc, tuyến đường này khiến ôtô phải chạy xa hơn khoảng 7 km so với việc có đường nối trực tiếp từ Nhơn Trạch qua thành phố.
Phà Cát Lái phía Đồng Nai, đối diện là TP HCM, tháng 1/2026. Ảnh: Giang Anh
Năm 2017, cầu Cát Lái được bổ sung vào quy hoạch quốc gia. Đồng Nai được giao chủ trì đầu tư, song nhiều năm tiếp theo hai địa phương vẫn chưa thống nhất được vị trí xây dựng do vướng quy hoạch và lo ngại ảnh hưởng hoạt động cảng.
Phương án cuối cùng chốt điểm đầu tại đường Nguyễn Thị Định (phường Cát Lái, TP HCM) và điểm cuối tại xã Đại Phước (Đồng Nai). Dự án dài 11,6 km, cầu chính 3 km, 8 làn xe, vận tốc thiết kế 80 km/h, tổng vốn hơn 20.600 tỷ đồng theo hợp đồng BT, do liên danh Tổng công ty Xây dựng số 1 đứng đầu. Thời gian thực hiện đến năm 2029.
Phó thủ tướng Mai Văn Chính đánh giá cầu Cát Lái sẽ thay thế bến phà đã quá tải, tạo trục kết nối chiến lược, hoàn thiện mạng lưới giao thông liên vùng giữa TP HCM, Đồng Nai. Cầu sẽ tạo kết nối hiệu quả đến sân bay Long Thành cùng hệ thống cảng biển, khu công nghiệp, đô thị ở khu vực, qua đó giúp giảm chi phí logistics, cùng các hoạt động sản xuất, giao thương và phát triển đô thị ở khu vực.
Vị trí xây cầu Cần Giờ và Cát Lái. Đồ hoạ: Hoàng Thanh
Ở góc nhìn doanh nghiệp vận tải, ông Bùi Văn Quản, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hàng hóa TP HCM, cũng đánh giá vai trò chiến lược của hai cây cầu, đặc biệt là Cát Lái khi góp phần kết nối các cụm cảng, khu công nghiệp và giao thương liên vùng khu vực TP HCM.
Ngoài hướng quốc lộ 51, hiện hai địa phương có một số tuyến kết nối như cầu Long Thành trên cao tốc Long Thành - Dầu Giây, cầu Nhơn Trạch trên Vành đai 3, cùng cao tốc Bến Lức - Long Thành sắp đưa vào khai thác. Tuy nhiên, ông Quản cho rằng, vai trò của cầu Cát Lái sẽ không giảm do đây là hướng quan trọng từ khu vực cảng Cát Lái sang Nhơn Trạch, nơi đang phát triển mạnh hạ tầng, đô thị cùng các khu công nghiệp, dịch vụ.
Hiện mỗi ngày phà Cát Lái phục vụ khoảng 40.000 lượt xe, dịp cao điểm vượt 50.000. Theo ông Quản, khi có cầu, doanh nghiệp vận tải sẽ rút ngắn hành trình, giảm chi phí nhiên liệu và thời gian chờ. Tuy vậy, ông cũng lưu ý các dự án cần được kiểm soát chặt tiến độ để tránh kéo dài gây ảnh hưởng sinh hoạt và hoạt động kinh doanh của người dân.
